Kalaallit Nunaanni timersorneq
Siunissami atortussanut timersorfissanut aalaffiusinnaasunullu innersuussutit
Kalaallit Nunaanni Timersoqatigiit Kattuffiata nalunaarusiaa nutaaq: Timersortarfiit pillugit Nunarput ataatsimut tunaartaqanngilaq
Nuna tamakkerlugu timersortarfiit timimillu aalatitsineq pillugit nalunaarusiaq, Timersoqatigiit Kattuffiata (GIF) ullumi tamanut saqqummiuppaa. Nalunaarusiaq GIF‑imit Idrættens Analyseinstitut-imut (Idan) suliarititaavoq, Syddansk Universitetilu suleqatigiillutik suliarisaat. Nalunaarusiaq maanna tamanut ammasumik pissarsiarineqarsinnaavoq www.gif.gl aamma www.idan.dk iserfigalugit.
Ukiut arlallit ingerlareersullu, kommunini tallimani timersortarfiit atorneqarnerat aserfallatsaalineqarnerilu ataatsimut isigalugu, nalunaarusiami ersarissumik takuneqarsinnaavoq. Nalunaarusiami takuneqarsinnaavoq aningaasaliinerit, pisariaqartitat atueriaatsillu imminnut naapertuutinngitsut.
Kommunit ingerlatsisullu allat, ingerlatsineq, aserfallatsaaliuineq nutaanillu timersortarfinnik sanaartornissaq pillugit aalajangiinissaata nalaanni nalunaarusiaq saqqummiunneqarpoq. Tassani ataatsimut ilisimasaqarnikkut tunngaveqarnissaq amigaataasarsimavoq.
Innersuussutit pingaarnerit pingasut
Nalunaarusiaq arlalinnik innersuussuteqarpoq. Taakku pingasut nunatsinni timersortarfiit siunissami ineriartortinneqarnissaannut pingaarutilinnik unammillernartunik tikkuussipput:
- Kommunit timersortarfinnut ataatsimut periusissiaqanngillat
Ullumikkut Kalaallit Nunaanni kommunit arlaannaalluunniit timersortarfinnut ataatsimut periusissiaqanngilaq – naak 2023‑mi timersornermut ukiumut 80 mio. kr.-it missaat atorneqarsimagaluartut.
Nalunaarusiamit naapertorlugu ima kinguneqarpoq:
- Ataasiakkaaraluni pingaarnersiuilluni ataatsimut siuneqartanngitsumik aalajangiinerit
- aningaasaliissutit ilumut nalilersorluagaanersut ersarluttut
- illorsuarnut/ingerlatsivinnut nutaanut pioreersunullu aserfallatsaaliornissaanut siunissamut pilersaaruteqanngilaq
Timersortarfinnut ataatsimut periusissiaq, aalajangiinissamut pitsaanerusumik tunngaviliisinnaavoq naapertuuttumillu pisariaqartitat, aningaasaqarneq atueriaaserlu ingerlalersinnaallutik.
- Paasissutissanik amigaateqarnerup pilersaarusiorneq pingaarnersiuinerlu ajornakusoortippai
Nalunaarusiap takutippaa ullumikkut ataatsimut ilisimasat nutaat ikippallaartut:
- timersortarfiit amerlassusaat aammalu qanoq issusaat
- atueriaaseq, inniminniinerit aamma inissaqassuseq
- kommunini ataasiakkaani timersornernut aningaasaliinerit timersornermut peqataasartunut qanoq sunniuteqarnersut
Paasissutissat amigaraangata, pisariaqartitat aningaasaliinerillu sunniutaanik nalilersuinissaq ajornarnerusarpoq. Taamaattumik nalunaarusiami innersuussutigineqarpoq ataatsimut kiisalu aaqqissuussaanerusumik timersortarfiit, ingerlatsineq atuinerlu pillugit nakkutiginnilluarnissaq.
- Pinngortitaq timersortarfinniit aalaffigineqarnerusoq
Misissuinerup takutippaa kalaallit amerlasuut timersortarfiit avataani timimik atuisartut:
- inersimasut pingajoraarterutaat pinngortitami timimik aalatitsisarput
- meeqqat inuusuttullu annertuumik timersorfiit aaqqissugaanngitsut atugaraat, pingaartumik nunaqarfinni
Taamaattorli pinngortitami timersortarfiit pilersaarusiorneri initutinneqanngillat. Nalunaarusiami taamaattumik innersuussutigineqarpoq silami aalariaatsit, aqqusineeqqat silamilu sammisassaqartitsiviit timersortarfinnut attaveqarnerulissasut, ilaatigut atortut pisariitsumik pilersinneqarsinnaasut iluaqutigalugit.
Ataatsimut isigaglugu nalunaarusiap takutippaa, siunissami aalajangiinerit ukuninnga annertuumik imaqassasut: nutaanik timersortifiliornissaq, pioreersut atorluarneruneri imaluunniit pinngortitap ulluinnarni timimik aalatitsinermi atorluarnerulernissaa.
Aalajangiitinnani ilisimaqarneq
GIF-ip erseqqissarpaa nalunaarusiaq politikkikkut sunniiniutaanngitsoq, kommuninulli, timersornermut aamma inuiaqatigiit akornarni ataatsimut ilisimasaqaqatigiilernissamut tunngaviliisussaq.
“Nalunaarusiaq Kalaallit Nunaanni timersorneq timersortarfiillu pillugit paasisat eqqortut atorlugit inissisimaffimmik ersersitsisuuvoq, taannalu amigaatiginikooqaarput. Timersornermut aningaasaliissutaasartut annertoorujussuupput, taamaattumillu aalajangiinerit ilisimasaqarluarnermik tunngaveqartariaqarput. Illoqarfinni, nunaqarfinni atuisunilu tamani nukittuffiit unammillernartullu tamaasa nalunaarusiap takutippai aamma oqaloqatigiinnissamut pingaarnersiuinermullu ataatsimut tunngavissamik pilersitsilluni”, Timersoqatigiit Kattuffiata siulittaasua, Claus Nielsen taama oqarpoq.
GIF‑ip siunissami nalunaarusiamit paasissutissat pingaarnerit nassuiaatillu pingaarutillit www.gif.gl aqqutigalugu ingerlaavartumik saqqummiutissavai.
Paasisat: Kalaallit Nunaanni timersorneq
Meeqqat inuusuttullu (10–15 ukiullit)
- 56 % nalinginnaasumik timersortarput imaluunniit timiminnik aalatitipput– illoqarfinni aamma nunaqarfinni
- 33 % missaat aalasarnikuugaluarlutik, maannakkut aalajunnaarsimapput
- 20 % missaat aalaneq ajorput
- illoqarfiit nunaqarfiillu akornanni assigiinngissuseq annikitsuaraavoq, kisianni 13–15 ukiullit akornanni aalasarneq appariartortartoq takuneqarsinnaavoq
- Meeqqat quliugaangata arfinillit peqatigiiffinni timersortarput, amerlasuulli nammineq aalasarlutik – pingaartumik nunaqarfinni
Inersimasut (16+ ukiullit)
- inersimasut pingajorarterutaat nalinginnaasumik sunngiffimmi aalasarput
- inersimasut marlorarterutaat ukiup ataatsip kingulliup iluani timimik aalatitsisimapput
- pingajorarterutaat pinngortitami aalasarput, soorlu pisuttuarlutik
- illoqarfiit nunaqarfiillu akornanni assigiinngissuseq annikitsuaraavoq, kisianni nunaqarfinni inersimasut pinngortitami aalanerulaartarput
Nalunaarusiami taakkartorneqartut
- timersornerit timersortarfiit avataanni pisarput
- pinngortitaq ukioqatigiinni tamani timersorfigineqarluarpoq
- tamakku nalunaarusiamit innersuussutigineqartumut ilaliipput, timersortarfiit silami timersorfissanik periarfissiilluarnerulissasut.
